چگونگی اطلاع ازگذشته؟

تاریخ بلوچستان وبالاخص میرجاوه براساس 4نظرگاه مطالعه می شود

1-منقولات:

همان ضرب المثلها،اسطوره ها؛افسانه ؛داستانهاوعلم فولکلورراگویندکه سینه به سینه ونسل به نسل ازگذشتگان تاکنونرسیده وپس ازآن به رشته تحریردرآمده است

مثال:شعرحماسی مهگل ومهجان   یا"بجاروتیجو"

زاماس که نوکنت وسو گنوکنت

زاماس بوت کهنگ وسو بو گروهنگ

سال که روکنت  وسو رتوکنت

2-مکتوبات:

شامل کتب ،روزنامه ورسانه هاومجلات

مثلاًدرموردتاریخ بلوچستان(هرودت)مورخ باستانی یونان مطالبی رادرچندجلد به رشته تحریردراورده است

یاتاریخ پس ازاسلام بلوچستان توسط رای بهادرهتورامه نویسنده هندی نگاشته شده است

درزبان بلوچی به تاریخ (راج ءدپتر))گفته میشود

3محسوسات:

همان آثارباستانی مانندبناهاو...می باشد

مثلاًدربلوچستان وخصوصامیرجاوه که پیشانی جمهوری اسلامی ایران به سوی شبه قاره هند است آثارباستانی فراوانی یافت میشود.

مثلاًدرمیرجاوه70ملا؛کلات لادیز ؛چشمه حضرت موسی,کلات کلک ؛و...

4-معقولات:

مسائلی است که ادیبان ومورخان براساس استدلالهاواستنباطها بدست می آورند